Kepler przyjechał do Żagania, aby zarobić

Czytaj dalej
Fot. Zbigniew Janicki
Zbigniew Janicki, Tomasz Hucał

Kepler przyjechał do Żagania, aby zarobić

Zbigniew Janicki, Tomasz Hucał

Astronomia wiele zawdzięcza Johannesowi Keplerowi (1571-1630). A ten miał spory dług wobec... Żagania. Ten wybitny uczony ostatnie dwa lata swojego życia spędził w tym mieście.

Johannes Kepler pod koniec lat 20. XVII w. poszukiwał miejscowości, w której mógłby osiąść na stałe. Cesarz swojego nadwornego matematyka, astronoma i astrologa polecił go dowódcy swoich wojsk Albrechtowi Wallensteinowi.
Kepler z takiego obrotu sprawy był zadowolony. Liczył na hojność księcia oraz ochronę przed prześladowaniem za protestantyzm w ultrakatolickim państwie Habsburgów.

Kepler przyjechał do Żagania, aby zarobić
Mariusz Kapala / Gazeta Lubuska Johannesa Keplera można w Żaganiu „spotkać” na każdym kroku.

Kepler przybył do Żagania razem ze swoją rodziną 25 lipca 1628 r.

Również Wallenstein był niesłychanie zainteresowany usługami astronoma, a dla niego raczej bardziej astrologa. Bo otóż ten wybitny wódz wierzył w przepowiednie (prawie zawsze przebywał z nim astrolog Seni). Dylematy związane z wojną trzydziestoletnią tak go dręczyły, że za przepowiedzenie przyszłości obiecał Keplerowi wybudować w Żaganiu duże obserwatorium, a także dać posadę profesora na uniwersytecie w Rostoku.

Wysokie stypendium

W 1628 roku Wallenstein listownie przekazał zarządcy księstwa żagańskiego Grabusowi von Nechernowi, że ,,szlachetny i wielce uczony Jan Kepler pragnie zamieszkać w naszym mieście Żaganiu, na co mu zezwoliliśmy, gdyż jest on niezwykle biegły i doświadczony w matematyce i astronomii. Rozkazujemy tedy, abyście mu nie tylko zapewnili wygodne mieszkanie za znośną opłatą, ale i poza tym we wszystkim służyli pomocą”.

Kepler przybył do Żagania razem ze swoją rodziną 25 lipca 1628 r. Gdzie zamieszkał? Do dziś nie znaleziono na to pytanie jednoznacznej odpowiedzi. Według najbardziej prawdopodobnych sugestii, był to dom znajdujący się na miejscu obecnego parkingu przy restauracji Piastowska, przy obecnej ulicy... Keplera.

Kepler przyjechał do Żagania, aby zarobić
Johannes Kepler (1571 - 1630).

Uczony, po dotarciu do Żagania, skarżył się na odosobnienie, oddalenie od wielkich miast, z których poczta „wędruje powoli i dużo kosztuje”.

Z drugiej jednak strony zadowolony był z warunków do pracy, co podkreślał w kolejnych listach. Tak pisał: „(Książę) przyznał mi spokojne miejsce w Żaganiu oraz doroczne stypendium, w wysokości zgodnej z wysokimi przejawami jego szczodrobliwości.”

Przywiózł drukarnię

Co robił wybitny astronom w naszym mieście? Przywiózł ze sobą zestaw czcionek, kupił także prasę drukarską. Po remoncie i udoskonaleniu maszyny z zapałem wziął się do wydania gotowych już dzieł. Tak wspomina w październiku 1629 roku: „Z Bożą pomocą dokonam i tego - postępując w wojskowym stylu śmiało i z pewnością siebie wydaję rozkazy, troskę o własny pogrzeb odkładając na dzień jutrzejszy”.

„Somnium, sen opus posthumum ole astronomia lunari...” (tł. łac. Sen lub astronomia księżycowa). Była to pierwsza na świecie powieść fantastyczno-naukowa.

Uruchomienie drukarni stało się okazją do zadedykowania Wallensteinowi pierwszego druku żagańskiego, zawierającego list szwajcarskiego jezuity J. Terentiusa, który pracował w Chinach nad reformą kalendarza. Jest też tam wyciąg uczonego z efemeryd na rok 1630 r. z opisem zaćmienia słońca mającego nastąpić 10 czerwca dla Wiednia, Linzu i Żagania.

Kepler przyjechał do Żagania, aby zarobić
Zbigniew Janicki W zespole poaugustiańskim można znaleźć wiele przedmiotów nawiązujących do obecności astronoma.

Kepler prowadził oczywiście także obserwacje astronomiczne, prawdopodobnie z wieży bramy Szpitalnej. Także zajmował się zjawiskami meteorologicznymi. Skrupulatnie zapisywał informacje o pogodzie. Z jego notatek można się dowiedzieć, kiedy i jaka aura panowała w Żaganiu. Wiązało się to z dobrą znajomością kolejnej dziedziny nauki - statystyki.

Zbankrutował na wojnie

Uczony nie zaniedbywał też życia rodzinnego. W kwietniu 1630 r. urodziła się jego najmłodsza córka Anna Maria. Miesiąc wcześniej córka Zuzanna wyszła za mąż - za pochodzącego z Lubania Jakuba Bartscha. Ten młody lekarz i astronom zajmował się obliczaniem efemeryd, dzięki temu pięć lat wcześniej poznał Keplera. Przy ożenku nie obeszło się bez kłopotów i intryg. Na przeszkodzie stał groźny konkurent. Książęcy sekretarz wykorzystywał swe stanowisko dla kontrolowania korespondencji narzeczonych (Bartsch zabiegał, przy poparciu Keplera, o profesurę na uniwersytecie w Strasburgu).

Sielanka rodziny Keplerów nie trwała długo. Wallenstein popadał w niełaskę cesarza, a jednocześnie tracił dochody w czasie trwającej wojny, więc nie wypłacał pieniędzy Keplerowi.

Astronom prowadził bardzo ożywioną działalność naukową i wydawniczą, miał bardzo liczną rodzinę. To wszystko wymagało finansów, których nie posiadał. Stąd znalazł się w bardzo nieciekawej sytuacji materialnej. Po ukończeniu pracy nad „Somnium” wyruszył w podróż do Regensburga (Ratyzbony). Podróż w niesprzyjających warunkach pogodowych trwała prawie trzy tygodnie. Niestety była dla niego fatalna w skutkach - zmarł na zapalenie płuc 15 listopada 1630 r.

Kepler przyjechał do Żagania, aby zarobić
Pierwsza ważna praca astronomiczna Keplera, Mysterium Cosmographicum, była publiczną obroną systemu kopernikańskiego. Twierdził, że doznał objawienia 19 lipca 1595 roku, demonstrując uczniom okresowe koniunkcje Saturna i Jowisza. Zorientował się że każdy wielokąt foremny wyznacza precyzyjny stosunek średnic okręgu opisanego do wpisanego, co może być podstawą geometrii wszechświata.

Pierwsza ważna praca Keplera

Co się działo dalej z dziełami Jana Keplera

Księżna żagańska, znana ze swojego zamiłowania do nauki i wybitnych naukowców, Dorota de Talleyrand-Perigord za pośrednictwem Aleksandra von Humboldta odzyskała płyty drukarskie keplerowskich tablic astronomicznych – efemeryd. Natomiast rękopisy wybitnego astronoma, żyjącego przez dwa lata w Żaganiu, nabył od jego spadkobierców inny słynny astronom - Jan Heweliusz z Gdańska. W 1773 r. rękopisy te zostały zakupione przez cesarzową rosyjską Katarzynę II. Jeszcze w latach 70-tych XX w. przechowywane były w archiwum Akademii Nauk ZSRR w Leningradzie.

Kepler przyjechał do Żagania, aby zarobić
Mariusz Kapala / Gazeta Lubuska Oryginalnych śladów pozostawionych przez Keplera w Żaganiu nie ma, są natomiast miejsca pamiątkowe, m.in. naturalnej wielkości pomnik wielkiego astronoma. Na pamiątkę oraz w celach edukacyjnych, wyznaczono w Żaganiu szlak turystyczny Śladami Johannesa Keplera.

Jak żaganianie czczą pamięć astronoma?

Johannes Kepler pozdrawia przechodniów

W maju 2009 roku na ul. Warszawskiej odsłonięto pomnik słynnego astronoma. Kepler wywołał duże zainteresowanie u przechodniów. W ciągu kilkunastu pierwszych minut po odsłonięciu, koło pomnika zatrzymała się ponad setka osób, wielu robiło sobie zdjęcia. Pod figurą widnieje napis „Kepler na zawsze w Żaganiu”.

Kepler przyjechał do Żagania, aby zarobić
Zbigniew Janicki Żaganianin Dariusz Miętek o pobycie Keplera w swoim mieście wie wszystko. Podczas spaceru często przystaje przy jego pomniku.

Żagań wydał po polsku słynne dzieło - Somnium

Mieszkając w Żaganiu, w przerwach druku poszczególnych części efemeryd, Kepler pracował nad ukończeniem „Somnium, sen opus posthumum ole astronomia lunari...” ( tł. łac. Sen lub astronomia księżycowa). Była to pierwsza na świecie powieść fantastyczno-naukowa. Astronom opisał jak wyglądałyby dla mieszkańca Księżyca ruchy różnych ciał niebieskich.
W 2004 roku władze Żagania, przy współpracy z historykami astronomii, postanowiły uczcić pamięć Keplera, wydając po raz pierwszy „Somnium” w języku polskim. Książkę można było kupić m. in. w miejskich księgarniach.

Zbigniew Janicki, Tomasz Hucał

Dodaj pierwszy komentarz

Komentowanie artykułu dostępne jest tylko dla zalogowanych użytkowników, którzy mają do niego dostęp.
Zaloguj się

plus.gazetalubuska.pl

Polska Press Sp. z o.o. informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.

Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

© 2000 - 2021 Polska Press Sp. z o.o.